راهکارهای کنترل بحران‌ سیل در کشور چین

شهریار تبریز/آذر کریم‌زاده: برنامه شهرهای اسفنجی که توسط دولت چین آغاز شد، برای اولین بار به عنوان راهی برای محافظت در برابر سیل متصور می‌شد که به سرعت گسترش پیدا کرد. بازیافت آب باران، تامین آب شهرها و حاشیه آنها، ایجاد جزایر خنک کننده، ارتقای کیفیت زندگی و ... ارائه راهکاری مبتنی بر طبیعت در دل فضاهای شهری از جمله مزایای این طرح محسوب می‌شود. چین نیز از این قاعده مستثنی نیست. به نظر می رسد این کشور که پس از مدت ها اولویت اصلی خود را توسعه اقتصادی قرار داده است، قصد دارد ملاحظات زیست‌محیطی را نیز در سیاست های عمومی خود ادغام کند. و دلیل خوبی برای اینکار دارد، چرا که این کشور با آلودگی هوای بی سابقه مواجه است - که عمدتاً به استخراج عظیم زغال سنگ مرتبط است- به ویژه خاک‌های تخریب‌شده، بیابان‌زایی شدید و بلایای طبیعی بی‌سابقه از جمله سیل‌های بسیار شدید که در تابستان ۲۰۲۱ اتفاق افتاد.

بانک جهانی همچنین تخمین می‌زند که سیل یکی از شایع‌ترین و مخرب‌ترین خطرات اقلیمی است که بین سال‌های ۱۹۹۸ تا ۲۰۱۸ نزدیک به ۲ میلیارد نفر را درگیر کرده است. بخصوص که در چین به ویژه در فصل تابستان بیشتر به کشور خسارت وارد می‌کند. تراکم آنها بیشتر تحت تاثیر تغییرات اقلیمی افزایش می‌یابد، تا جایی که ۶۲ درصد از شهرهای چین بین سال های ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۴ تحت تاثیر چنین پدیده هایی قرار گرفتند. چین نیز یکی از کشورهایی است که بیشترین تاثیر را در جهان دارد و در رتبه ۳۲ بر اساس شاخص خطر جهانی آب و هوا در سال ۲۰۲۱ قرار دارد.

کلان‌شهرهای بزرگ کشور بیشتر در معرض این پدیده ها هستند و سدها و دایک های مختلفی که جهت مصونیت در برابر آنها ساخته شده اند، دیگر برای محافظت در برابر این رویدادها کافی نیستند. از اینرو، این موضوع منجر به ایجاد پدیده ای بنام «شهرهای اسفنجی» شد. این برنامه توسط چین آغاز شده و هدف آن توسعه شهرهای پایدار در برابر تغییرات آب و هوایی بوده است. این شیوه جدید طراحی شهری، سیاست‌های شهرسازی را تغییر می‌دهد تا به جریان آب در آنجا کمک کرده باشد.

ادغام چرخه آب در محیط‌های شهری

بدین ترتیب، ایده اولیه استفاده از مواد متخلخلی است که به آب اجازه می‌دهد تا به خاکریز نفوذ کند، فضاهای سبزی را هم روی پشت بام ها و هم روی زمین ایجاد کرده و همچنین مخازنی جهت جمع آوری آب باران تشکیل دهد. این نوع توسعه به روش چرخه آب عمل می‌کند و این امکان را فراهم می‌کند تا به محیط های شهری نفوذ کند و از طریق کانال های مختلف به مخازن بزرگ تخلیه شود تا از هر گونه سرریز شبکه های شهری جلوگیری شود. به عنوان مثال، در ووهان، پارک نانجانکو کارهای عمده ای برای ایجاد کانال‌های آب، حوضچه های مصنوعی و نفوذپذیری پوشش ها انجام داده است تا بتواند آب را در مخازن زیرزمینی جذب و ذخیره کند. تحولات ضروری، که بایستی صدها دریاچه از دست رفته در طول گسترش شهر را جبران کند. ارزش این موضوع با توجه به اینکه این کلان‌شهر به طور منظم قربانی باران‌های سیل‌آسا می شود، و در محل تلاقی رودخانه بزرگ یانگزی و رودخانه هان قرار دارد، بسیار حائز اهمیت است.

محدودیت‌های ماندگار

ایجاد این تالاب‌ها در شهر از اهمیت ویژه ای برخوردارند. در واقع، اگر توسعه شهرهای اسفنجی ابتدا برای محافظت در برابر سیل طراحی شده باشد، معلوم می شود که آنها همچنین راه حل مناسبی برای مشکل کمبود آب شهرها نیز ارائه می‌دهند. چرا که در شهرها ایجاد دریاچه‌ها، مرداب‌ها و باغ‌ها امکان جاری شدن آب و فیلتر شدن آن را جهت استفاده مجدد فراهم می‌کنند.   این راهکار در پارک کونشان در سوژو اجرا شده بود، بصورتی که در آنجا تالاب ها و دریاچه‌هایی بطور اتفاقی ساخته شده اند که نه تنها با ذخیره آب باران از هرگونه سیل جلوگیری می کنند، بلکه به لطف یک سیستم پمپاژ آن را آلوده‌زدایی نیز می نمایند. علاوه بر این، چنین زیرساختی با جذب کربن کیفیت هوا را بهبود می‌بخشد و جزیره‌های خنک کننده ایجاد می‌کند و در عین حال تنوع زیستی را به شهر بازمی‌گرداند.

با وجود پتانسیل بسیار بالای این زیرساخت ها، شهرهای اسفنجی در تلاش برای ظهور کامل هستند. مانع اصلی مشاهده شده در این روند، هزینه های قابل توجه آن است. بودجه تخمین زده شده در آغاز برنامه بالغ بر ۲۰۰ میلیارد یوان (حدود ۳۰ میلیارد یورو) بود که تنها ۲۰ درصد آن از سوی دولت مرکزی تامین شد. با این حال، دولت های محلی در تلاش هستند تا بقیه بودجه را جمع آوری کرده و عوامل خصوصی را نیز درگیر این مسائل کنند. از جمله اهرم‌های تامین مالی اصلی پیش‌بینی‌شده، جذب توسعه‌دهندگان مناطق جهت افزایش آسایش زندگی است. این یک نکته حیاتی است : شناساندن توانایی برخورداری از مزایای مرتبط با این تحولات توسط سرمایه گذاران خصوصی و عوامل اقتصادی. مورد دیگر این است که به دلیل فقدان نظارت، شهرها برای هماهنگ کردن اقدامات خود به گونه ای تلاش می کنند که مثمرثمر باشند چرا که تدارکات برنامه ریزی شده همیشه ویژگی های هر کلان شهر را در نظر نمی گیرند.

با وجود این، مدل شهرهای اسفنجی دو مطلب بسیار جالب را نشان می دهد. اول، فوریت تجدید نظر در مناطق شهری به منظور نفوذپذیری بیشتر که این روش با پوشش گیاهی امکان پذیر خواهد بود که در مبارزه با گرمای شدید نیز مفید بوده و به طور فزاینده ای ضروری است. همچنین ثابت می‌کند که اقدامات انجام یافته جهت سازگاری با تغییرات اقلیمی بسیار پرهزینه است. از این رو ضروری است تا حد امکان آنها را پیش‌بینی کرده و کاهش انتشار گازهای گلخانه ای را تسریع کنیم.

____________________________

منبع:

https://leshorizons.net/que-retenir-concept-villes-eponges-chine/